موزه عصر آهن تبریز

محوطه باستانی مسجد کبود واقع در شمال شرق بنای مسجد کبود تبریز است. طول (شرقی- غربی) این محوطه 276 متر و عرض (شمالی- جنوبی) آن بطور متوسط 102 متر و مساحت آن 28290 مترمربع (حدود 3 هکتار) می باشد. این محوطه طی خاکبرداری های سال 1376 بوسیله شرکتهای طرف قرارداد شهرداری تبریز شکل گرفته و طی همان سال با شناسائی آثار گورستان هزاره اول ق.م و پس از بازدیدها، گمانه زنی ها و کاوش به عنوان یک محوطه باستانی دارای آثار بویژه دوره آهن با شاخص اسکلتهایی مدفون همراه با سفالهای خاکستری و در مواردی نخودی و قرمز و اشیای فلزی شناخته شده است.

سال 76 اولین باری بوده است که این گورستان با چنین شهرت جهانی بر اثر یک عملیات خاکبرداری ساده در جوار مسجد کبود تبریز کشف شد و پس از آن کاوش های باستان شناسی توسط باستان شناسان مطرح کشور بر روی این منطقه انجام گرفت.

سایت موزه عصر آهن تبریز بسال 1386 در محوطه گورستان پیش از تاریخ تبریز واقع در شمال و شمال غرب مسجد کبود تبریز ایجاد گردید . مهمترین آثاری که در این محوطه تاکنون شناسایی شده اند گورها هستند که شامل ۳۸ گور بوده و متعلق به هزاره اول پیش از میلاد می باشند نکته جالب توجه در این گورستان دفن چمباتمه ای یا جنینی اجساد است که جهت بدن و صورتشان متفاوت است و نشانگر  اعتقاد آنان  برآیین میترائیسم است. 

زیرا برخی از کارشناسان جهت صورت را به زمان دفن ارتباط داده و آن را به سمت محل قرار گرفتن آفتاب می دانند.

به عبارتی به دلیل اعتقاد دینی آیین میترائیسم، اجسادی که قبل از ظهر دفن می شدند به سمت شرق و اجسادی که بعد از ظهر دفن می شدند به سمت غرب بوده اند. اما بدون توجه به جهت دفن همواره صورت جسد به سمت شمال قرار می گرفته است.

اکثر اجساد یافت شده در سنین پایین مرده‌اند. کودکان با اسباب بازی‌هایشان دفن شده‌اند و زن‌ها با جواهرات و مردها با ابزار جنگی شان. در کنار بعضی اجساد ظروف سفالی و اثرات غذا یافت شده که این نیزاعتقاد آنان بر آیین میترائیسم را تایید می‌کند.

از برخی تفاوت ها در نوع اشیاء موجود در داخل قبور، شیوه ساخت و سادگی آنها می توان به راحتی پی به وجود تفاوت طبقاتی حتی در میان اجساد مدفون در این گورستان شد. کسانی که ظروف بیشتری در کنارشان یافت شده احتمالاً ثروتمند تر بوده‌اند. سنگ چینی دور اجساد نمادی از دیوارهٔ رحم است.

مسئله قابل توجه در این قبرستان تدفین ثانویه تعدادی از این اجساد است که نشان دهنده اهمیت و قداست این قبرستان در قرون گذشته است،آن جایی که مردم کوچ نشین قبیله اجساد خانواده خود را که در محل دیگری فوت کرده بودند به این مکان منتقل و در این محل که از اهمیت و قداست خاصی برخوردار بوده دفن می کرده اند.و شاید یکی از دلایل متلاشی بودن اسکلت های این اجساد به این دلیل بوده زیرا از آن جایی که مسیری طولانی برای تدفین این اجساد طی می شده، دقتی در سالم نگهداشتن جسد به حالت تدفین انجام نگرفته است.

این بنا حالت تپه مانند داشته و این امر باعث شده سطح گورها با هم متفاوت بوده و اجساد در یک سطح و عمق ثابت دفن نشوند.

علت قرار گرفتن کلمه سایت در کنار کلمه موزه این است که در کل موزه هایی که به شکل طبیعی در محوطه کاوش های باستان شناسی برقرار شده و در آن آثار کشف شده بدون تغییر و دستچین شدن به نمایش در می آیند، به نام سایت موزه معروف می شوند.

براي پيشگيري از جذب املاح خاك و نابودي آثار، محافظت‌هاي اوليه توسط مواد شيميايي انجام گرفته، نمك‌هاي خاك از بين رفته، سفال‌ها و اجساد متلاشي ترميم يافته و روي اجساد با پارالوئيد تثبيت جزئي انجام شد.